Stopień ochrony IP

Stopień ochrony IP to kod opisujący, jak obudowa urządzenia elektrycznego chroni przed dostępem do części niebezpiecznych, wnikaniem ciał stałych i wodą. Pierwsza cyfra dotyczy ciał stałych i pyłu, druga wody. Kod definiuje norma PN-EN 60529.

---

Co oznacza skrót IP i jaka norma go definiuje?

Skrót IP pochodzi od angielskiego ingress protection, czyli ochrony przed wnikaniem. Kod opisuje wyłącznie obudowę, a nie całe urządzenie, i odpowiada na dwa pytania naraz: czy sięgniesz palcem albo drutem do części pod napięciem oraz czy do środka dostanie się pył i woda.

W Polsce obowiązuje norma PN-EN 60529 „Stopnie ochrony zapewnianej przez obudowy (Kod IP)”. To polska wersja normy europejskiej EN 60529, powtarzającej międzynarodowy dokument IEC 60529. Dlatego oznaczenie z obudowy kupionej w Niemczech znaczy dokładnie to samo, co na sprzęcie z polskiej hurtowni.

IP + cyfra 1 + cyfra 2 + litera dodatkowa + litera uzupełniająca

• IP – stały początek kodu, obecny zawsze
• cyfra 1 – ochrona przed dostępem do części niebezpiecznych i przed ciałami stałymi, zakres 0–6
• cyfra 2 – ochrona przed wnikaniem wody, zakres 0–8 według PN-EN 60529
• litera dodatkowa – A, B, C albo D, dotyczy wyłącznie ochrony człowieka, bywa pominięta
• litera uzupełniająca – H, M, S albo W, opisuje przypadki szczególne, bywa pominięta

Kod IP milczy na temat mrozu, promieniowania słonecznego, korozji i uderzeń. Wytrzymałość mechaniczną obudowy opisuje odrębne oznaczenie IK według normy PN-EN 62262, w skali od IK00 do IK10.

Co oznaczają cyfry w kodzie IP?

Każdą cyfrę czytasz osobno, bo każda ma własny zestaw badań. IP54 nie jest po prostu lepsze od IP44 o jeden poziom – zmieniła się ochrona przed pyłem, a odporność na wodę pozostała ta sama.

Pierwsza cyfra	Ochrona człowieka	Ochrona przed ciałami stałymi
0	brak	brak
1	przed dostępem wierzchem dłoni	ciała stałe o średnicy od 50 mm
2	przed dostępem palcem	ciała stałe o średnicy od 12,5 mm
3	przed dostępem narzędziem	ciała stałe o średnicy od 2,5 mm
4	przed dostępem drutem	ciała stałe o średnicy od 1 mm
5	przed dostępem drutem	pył wnika w ilości nieszkodliwej (obudowa pyłoodporna)
6	przed dostępem drutem	pył nie wnika wcale (obudowa pyłoszczelna)

Druga cyfra	Ochrona przed wodą
0	brak
1	krople padające pionowo
2	krople padające przy wychyleniu obudowy do 15° od pionu
3	natrysk pod kątem do 60° od pionu
4	bryzgi wody z dowolnego kierunku
5	struga wody 12,5 l/min lana z dowolnej strony
6	silna struga wody 100 l/min lana z dowolnej strony
7	krótkotrwałe zanurzenie: 30 minut na głębokości do 1 m
8	zanurzenie ciągłe w warunkach uzgodnionych z producentem
9	strumień pod ciśnieniem 8–10 MPa o temperaturze 80 °C, oznaczenie spoza PN-EN 60529

Do cyfry 6 skala wody rośnie kaskadowo: obudowa przebadana na IPX5 spełnia też wymagania od IPX1 do IPX4. Zanurzenie działa inaczej. Obudowa IPX7 nie musi wytrzymać strugi, więc sprzęt sprawdzony na oba sposoby dostaje podwójny zapis, na przykład IPX5/IPX7.

Co oznacza litera X w zapisie IPX4?

Litera X zastępuje cyfrę, której producent nie deklaruje. Zapis IPX4 mówi tylko tyle, że obudowa znosi bryzgi wody, a ochrony przed ciałami stałymi nikt nie badał albo uznał ją za nieistotną dla tego wyrobu. Gdy nieokreślone są obie cyfry, zobaczysz IPXX.

Nie myl litery X z zerem. IP04 to deklaracja: żadnej ochrony przed ciałami stałymi. IPX4 to brak informacji, więc przy sprzęcie montowanym w zasięgu ręki dopytaj producenta.

Litera dodatkowa pojawia się, gdy ochrona człowieka jest wyższa, niż wynikałoby z pierwszej cyfry: A to ochrona przed dostępem wierzchem dłoni, B palcem, C narzędziem, D drutem. Obudowa IP2XC zatrzymuje ciała stałe od 12,5 mm, ale narzędzie nie sięgnie w niej części pod napięciem.

Litera uzupełniająca opisuje sytuacje szczególne. H dotyczy aparatów wysokiego napięcia, M i S oznaczają badanie wodą przy częściach ruchomych odpowiednio w ruchu i w spoczynku, a W wskazuje obudowę przystosowaną do określonych warunków pogodowych.

Czym stopień ochrony IP różni się od klasy ochronności?

To dwie niezależne informacje z tej samej tabliczki znamionowej. Kod IP mówi, co wnika do obudowy z zewnątrz. Klasa ochronności mówi, w jaki sposób urządzenie chroni cię przed porażeniem, kiedy izolacja zawiedzie.

Oprawa ogrodowa IP65 może należeć do klasy II, a grzejnik IP20 do klasy I. Wysoki stopień ochrony nie zwalnia z doboru właściwej ochrony przeciwporażeniowej, a klasa II nie mówi nic o odporności na deszcz. Podział na klasy I, II i III znajdziesz w haśle klasa ochronności.

Jaki stopień ochrony IP stosuje się w polskich instalacjach?

W typowym mieszkaniu zasilanym napięciem 230 V gniazda, łączniki i rozdzielnica mają IP20. Suche wnętrze nie wymaga więcej, a obudowa i tak zatrzymuje palec przed zaciskiem pod napięciem.

Łazienkę porządkuje norma PN-HD 60364-7-701. Dzieli pomieszczenie na strefy i przypisuje im minimalny stopień ochrony. Wewnątrz wanny lub brodzika, czyli w strefie 0, osprzęt musi mieć co najmniej IPX7. W strefach 1 i 2, nad wanną i w pasie wokół niej, wymagane jest minimum IPX4. Tam, gdzie do mycia używa się strumienia wody, na przykład w łaźniach publicznych, wymóg rośnie do IPX5.

Na zewnątrz budynku decyduje ekspozycja. Oprawa pod zadaszonym tarasem zwykle wystarczy w IP44, bo dosięgają jej bryzgi, a nie ulewa. Lampa na elewacji, skrzynka przy furtce i gniazdo w ogrodzie potrzebują IP65: obudowy pyłoszczelnej i odpornej na strugę wody. Gniazda siłowe 400 V na placu budowy mają najczęściej IP44 albo IP67, bo pracują w błocie i deszczu.

Odczytywanie kodu IP wraca regularnie na egzaminie SEP grupy 1, zwykle w pytaniu o znaczenie konkretnego oznaczenia typu IP44. Odpowiadaj zawsze w dwóch krokach: najpierw ciała stałe, potem woda.

Najczęściej zadawane pytania